Mirasın reddi: üç aylık süre, usul ve sonuçları

Miras borçları mirasçılara nasıl geçer?

Mirasbırakanın ölümüyle birlikte terekesi, yani malları ile birlikte borçları da mirasçılara geçer. Mirasçılar tereke borçlarından yalnızca miras payları oranında değil, kendi kişisel malvarlıklarıyla ve birlikte sorumlu olur (TMK m.641). Borçları malvarlığından fazla olan bir terekeyi kabul etmek, mirasçının kendi birikimlerini de riske atabilir.

Bu sorumluluktan kurtulmanın başlıca yolu mirasın reddidir. Yasal ve atanmış mirasçılar mirası reddedebilir (TMK m.605).

Ret süresi ne zaman başlar?

Mirası ret süresi üç aydır (TMK m.606). Sürenin başlangıcı mirasçının durumuna göre değişir:

• Yasal mirasçılar için süre, mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten başlar. Mirasçı olduklarını daha sonra öğrenmişlerse, bu öğrenme tarihi esas alınır.
• Vasiyetnameyle atanmış mirasçılar için süre, atamanın kendilerine resmen bildirildiği tarihten başlar.
• Terekenin resmî defterinin tutulması istenmişse süre, defterin kapanışının bildirilmesinden itibaren işler.

Önemli sebeplerin varlığı hâlinde sulh hâkimi, yasal mirasçılara ret için tanınan süreyi uzatabilir veya yeni bir süre verebilir (TMK m.615). Bu imkân istisnaidir; sürenin kendiliğinden uzayacağı düşünülmemelidir.

Ret nasıl yapılır?

Ret, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı bir beyanla yapılır (TMK m.609). Beyanın kayıtsız ve şartsız olması gerekir; “borçlar ödenirse kabul ediyorum” gibi şarta bağlı ya da yalnızca bir kısım mallara ilişkin ret geçerli değildir. Mahkeme ret beyanını tutanağa geçirir ve kütüğe kaydeder.

Mirası kabul sayılan davranışlar

Üç aylık süre içinde mirası reddetmeyen mirasçı, mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur. Ayrıca süre dolmadan da bazı davranışlar ret hakkını ortadan kaldırır (TMK m.610):

• Terekenin olağan yönetimi ve mirasbırakanın işlerinin yürütülmesi için gerekenlerin ötesinde tereke işlerine karışmak,
• Terekeye ait malları gizlemek veya kendine mal etmek.

Örneğin mirasbırakanın aracını satmak, banka hesabındaki parayı çekip harcamak veya tereke mallarını paylaşmak, ret imkânını ortadan kaldırabilir. Cenaze giderlerinin karşılanması veya malların korunması için yapılan zorunlu işlemler ise kural olarak bu kapsamda değildir.

Borca batık terekede hükmen ret

Mirasbırakanın ölüm tarihinde ödemeden aciz olduğu açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır (TMK m.605/2). Bu durumda mirasçının ayrıca ret beyanında bulunması gerekmez; mirasbırakanın borçları için takibe girişen alacaklılara karşı terekenin borca batık olduğunun tespiti istenebilir.

Uygulamada hükmen ret tespiti, üç aylık süreye bağlı tutulmamaktadır. Ancak mirasçının terekeye el atmamış, yani yukarıda sayılan kabul davranışlarında bulunmamış olması gerekir.

Reddin sonuçları

• Mirası reddeden kişi, hiç mirasçı olmamış gibi değerlendirilir.
• Reddeden yasal mirasçının payı, mirasbırakan ondan önce ölmüş gibi altsoyuna geçer (TMK m.611). Bu nedenle borca batık bir terekede çocukların da ayrıca reddetmesi gerekebilir.
• En yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse tereke, sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir; tasfiyeden sonra artan olursa mirasçılara verilir (TMK m.612).

Alacaklılar reddin iptalini isteyebilir mi?

Kendi borçlarını ödeyemeyecek durumdaki bir mirasçı, alacaklılarını zarara uğratmak amacıyla mirası reddederse; mirasçının alacaklıları veya iflas idaresi, reddin iptalini altı ay içinde dava yoluyla isteyebilir (TMK m.617). İptal kararı verilirse tereke resmî tasfiyeye tabi tutulur.

Özetle

Mirasın reddinde belirleyici olan üç aylık süre ve bu süre içinde terekeye el atılmamasıdır. Mirasbırakanın borç durumu netleşmeden tereke mallarını kullanmak veya paylaşmak, ret imkânını ortadan kaldırabilir. Borçların malvarlığını aştığı açık olan durumlarda hükmen ret yolu da bulunmakla birlikte, reddin altsoya geçen payları da etkilediği unutulmamalıdır.